طبع عسل در طب سنتی ایرانی

طبع غالب عسل، همان‌طور که اشاره شد، گرم و خشک است. این بدین معنی است که مصرف آن باعث افزایش حرارت داخلی بدن و کاهش رطوبت می‌شود. این ویژگی در درمان بسیاری از بیماری‌های ناشی از سردی و رطوبت مانند دردهای مفصلی، سستی، مشکلات گوارشی و ضعف عمومی مؤثر است. عسل می‌تواند قوای بدنی را افزایش داده، انرژی را بازیابی کند و متابولیسم را تحریک نماید. خواص گرمابخش عسل آن را به یک انتخاب عالی برای صبحانه، به خصوص در روزهای سرد تبدیل می‌کند.

اما همین خصوصیت گرم و خشک بودن، برای افرادی با مزاج گرم باید با احتیاط بیشتری همراه باشد. برای مثال، یک فرد صفراوی که خود طبع گرم و خشک دارد، با مصرف بی‌رویه عسل ممکن است دچار مشکلاتی مانند جوش صورت، خشکی دهان، بی‌قراری و یا افزایش حرارت کبد شود. اینجاست که اهمیت شناخت دقیق طبع فردی و طبع انواع عسل و انتخاب هوشمندانه آن آشکار می‌شود. طب سنتی برای هر طبعی، مصلح‌هایی نیز معرفی می‌کند که می‌توانند اثرات جانبی را تعدیل کنند.

نحوه فرآوری و نگهداری عسل نیز می‌تواند بر طبع آن اثرگذار باشد، هرچند کمتر از دو عامل قبلی. عسل حرارت‌دیده یا فرآوری‌شده بیش از حد، ممکن است بخشی از خواص لطیف و طبیعی خود را از دست بدهد. عسل خام و طبیعی که به حداقل فرآوری رسیده، عموماً خواص دارویی و تعادل مزاجی بهتری دارد. نگهداری عسل در شرایط نامناسب نیز می‌تواند به تغییر کیفیت و در نتیجه، تا حدی تغییر در طبع آن منجر شود. بهترین عسل، عسلی است که طبیعی، خالص و به دور از هرگونه فرآوری شیمیایی یا حرارتی شدید باشد تا طبع اصیل خود را حفظ کند و بیشترین فواید را داشته باشد. این امر به خصوص در طب سنتی که بر طبیعت مواد غذایی تأکید دارد، اهمیت حیاتی دارد.

فرآیندهای صنعتی که برای تصفیه یا پاستوریزه کردن عسل به کار می‌روند، می‌توانند آنزیم‌ها و ترکیبات حساس به حرارت را از بین ببرند. این تغییرات، اگرچه ممکن است به طور مستقیم طبع عسل را از گرم به سرد تغییر ندهند، اما می‌توانند از شدت خواص درمانی و تعادل‌بخش آن بکاهند. از این رو، توصیه می‌شود همیشه از عسل‌های طبیعی و ارگانیک که فرآوری کمی روی آنها صورت گرفته، استفاده شود. این نوع عسل‌ها، بالاترین پتانسیل را برای کمک به تنظیم مزاج و حفظ سلامتی دارند و انتخاب هوشمندانه‌تری برای هر دو گروه گرم مزاج و سرد مزاج محسوب می‌شوند.

افراد گرم مزاج، به خصوص افرادی که طبع صفراوی یا دموی غالب دارند، باید در مصرف عسل احتیاط بیشتری به خرج دهند. اگرچه عسل به طور کلی مفید است، اما مصرف بی‌رویه یا انتخاب نوع نامناسب آن می‌تواند باعث تشدید علائم گرمی و خشکی در این افراد شود. انتخاب عسل‌های با طبع معتدل‌تر و استفاده از مصلحات، راه‌کارهای اصلی برای بهره‌مندی گرم مزاج‌ها از خواص عسل بدون ایجاد عوارض جانبی ناخواسته است. شناخت ویژگی‌های این افراد، کلید اصلی در تجویز و انتخاب صحیح عسل برای آنها است.